thẳng đứng

Thân thiện

Vách núi thẳng đứng cao vút.

Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Thẳng theo chiều vuông góc với mặt đất: Mô tả phương, hướng hoặc tư thế tạo thành một góc 90 độ so với mặt phẳng nằm ngang, đi từ dưới lên trên hoặc từ trên xuống dưới.
   • Ngược đứng từ dưới lên: Nhấn mạnh chiều hướng đi lên một cách thẳng tắp, không nghiêng ngả.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:
  • Vách núi này rất thẳng đứng, khó có thể leo lên được.
  • Cột cờ được dựng thẳng đứng giữa sân trường.
  • Anh ấy đứng thẳng đứng như một khối băng.
  • Hãy vẽ một đường thẳng đứng trên giấy.

Các cách sử dụng nâng cao

• Trong toán học và hình học: Dùng để chỉ đường thẳng, trục hoặc mặt phẳng vuông góc với mặt phẳng nằm ngang.
  • Trong hệ tọa độ, trục tung là trục thẳng đứng.
• Trong vật lý và kỹ thuật: Mô tả phương của lực, chuyển động hoặc vị trí lắp đặt.
  • Lực nâng phải tác động thẳng đứng lên trên.
  • Lắp bảng hiệu sao cho nó thẳng đứng với mặt đường.

Biến thể và từ gần giống

• Thẳng tắp (tt): Rất thẳng, không cong queo (có thể dùng cho cả phương ngang và dọc, nhưng thường nhấn mạnh độ thẳng).
• Thẳng băng (tt): Rất thẳng và bằng phẳng (thường dùng cho đường đi, hướng đi).
• Dọc (tt, pv): Theo chiều từ trên xuống dưới hoặc ngược lại (có thể không nhất thiết tạo góc vuông hoàn hảo).
  • Đường dọc theo bờ sông.

Từ đồng nghĩa

• Vuông góc với mặt đất: Cách nói mô tả chính xác về góc độ hình học.
• Thẳng góc (ít dùng): Thẳng tạo thành góc vuông.

Từ trái nghĩa

• Nằm ngang: Song song với mặt đất, theo chiều ngang.
• Nghiêng: Không thẳng, tạo với phương thẳng đứng một góc nào đó.
• Xiên: Chéo, không thẳng theo phương ngang hay phương dọc.

Các cụm từ liên quan

• Tư thế thẳng đứng: Tư thế đứng người lên, phần thân vuông góc với mặt đất.
  • Con người là loài có tư thế thẳng đứng.
• Phương thẳng đứng: Phương đi lên xuống vuông góc với mặt phẳng nằm ngang.
  • Quả bóng rơi theo phương thẳng đứng.

Thành ngữ, cách nói liên quan

• (Mặt trời) giọi/gọi thẳng đứng: Ánh nắng mặt trời chiếu xuống theo phương vuông góc với mặt đất, thường vào buổi trưa.
  • Giữa trưa, nắng giọi thẳng đứng xuống đầu.
• Thẳng đứng như cây nêu: So sánh để nhấn mạnh sự thẳng tắp, cao và đứng vững.
  • Anh ta đứng thẳng đứng như cây nêu giữa sân.

Học thuật

1. tt. Thẳng theo chiều vuông góc với mặt đất, ngược đứng từ dưới lên: vách núi thẳng đứng.